De watertoren uitgelicht door Do Not X-Ray		 Tekst

Verslag Debatten Kruiend IJs, zaterdag 11 september 2004, door Jehanne Hulsman

Gespreksleider: Ruben Maes

Opening van de manifestatie geschiedt met een drietal gedichten, waarvan de eerste te vinden is op de watertoren zelf en de andere twee ter ere van deze manifestatie door Jan Eijkelboom vervaardigd werden. Aan de watertoren wordt gerefereerd als 'Chateau d'eaux', de franse term ervoor.

Debat I, bouwtechnisch/regelgeving
Twee kunstenaars, Jeroen Fransen en Erik Sep, zijn reeds in dit gebied werkzaam en hebben vanaf de VIP bank de ruimte in te breken op de debatten. Doel van deze debatten is volgens Jeroen de mogelijkheden en onmogelijkheden te laten zien van het gebruik van deze ruimte voor kunst- en cultuurdoeleinden. Ermee omgaan op een constructieve manier. Als alleen de economie telt en cultuur en kunst in de marge mee mogen spelen is er te weinig ruimte.

Wim Visser (brandweer Dordrecht): wij zorgen voor de veiligheid van mensen binnen en buiten de gebouwen. De gebouwen zijn oud en soms zijn er tijdelijke gebouwen daarover kunnen wij advies geven, dan moet je wel bij ons langskomen.

Antoinette van Driest (milieudienst Zuid-Holland Zuid): Onze taak begint als mensen zich hier vestigen, dan kijken wij naar eventuele overlast voor de omgeving. Wat betreft regelgeving moet je altijd voldoen aan de Algemene Maatregelen van Bestuur (AMVB's) die geven aan wat de voorwaarden zijn voor gebruik voor bijvoorbeeld horeca.

Joost Niemantsverdriet (juridisch planoloog Gemeente Dordrecht): wij zorgen ervoor dat het bestemmingsplan voor zo'n gebied voldoet aan de juridische eisen. Voor tijdelijk gebruik is een kader neergezet waarbij per project toestemming gevraagd moet worden. Alles kan nu in principe, behalve dat wat overlast voor de omgeving oplevert.

Het is lastig als je alle regelgevers apart langs moet gaan, zo komt er moeizaam iets van de grond, kan dat voor tijdelijke projecten niet eenvoudiger?

Wim Visser: Na de rampen in Volendam en Enschede is de regelgeving aangescherpt. Wij moeten voor veiligheid zorgen, als het niet goed gaat krijgen wij de schuld. De overheid heeft gezegd 'ik neem een stukje eigen verantwoordelijkheid van mensen over' Dat is een politieke discussie, die gaan wij ook wel aan, als brandweer.

Vanuit diverse kunstenaars wordt gezegd dat zij niet uit eigen beweging langs gaan bij de brandweer, omdat zij bang zijn dat ze dan geregistreerd worden en niets meer mogen.

Cilia Hogerzeil (Hollands Diep): Je moet verschillende loketten langs en de één zegt dat iets wel kan en de ander dat het niet kan. Zo werkt het niet.

De drie vertegenwoordigers van de regelgeving geven aan dat er sprake is van tegenstrijdige regelgeving. Dat het zeker zo kan zijn dat één persoon binnen een dienst andere mogelijkheden ziet dat een andere.

Hans Varkevisser (plaatsvervangend Commandant, brandweer Dordrecht): de één-loket gedachte is belangrijk, door van tevoren goed uit te leggen, kun je tegenstellingen oplossen.

Henk Kranendonk (directeur Sector Cultuur Dordrecht): Wij zijn als ambtenaren niet van alles op de hoogte.

Meer binding met elkaar, bij elkaar 'op de koffie gaan' en de één loket gedachte (loket Stadswerven) worden als goede voorzet ervaren. Na het debat worden telefoonnummers uitgewisseld.

Debat II, Voorbeelden elders
Eva de Klerk (NDSM-Werf Amsterdam): We hebben dit voor elkaar gekregen na 20 jaar actievoeren en de Gemeente lastigvallen, ze moesten wel iets met ons. Nu hebben we een contract voor 10 jaar en zorgen voor betaalbare ateliers, theaterwerkplaatsen en voorstellingen. We werken samen met het kunstenaarscollectief, krakers en skaters.

Liesbeth Jansen (directeur Westergasfabriek Amsterdam): Bij ons was er vanuit het stadsdeel een wens voor cultuur in het gebied. De uitdaging is om het duurzaam leuk te houden. Het verwezenlijken van zoiets als de Westergasfabriek is een kwestie van goede strategie, visie als vertaling van dromen en plannen, de aansluiting naar geld en economie is daarbij noodzakelijk.

George Lawson (Culturele Ambassade Berlijn): Zo'n terrein dat dichtbij de stad beschikbaar is, is uniek. In Duitsland kent men dat ook wel. Die terreinen zijn aan herziening toe zoals in Oost Berlijn waar men geen geld had om het op te bouwen maar ook geen geld om het te verpesten. Het verschil is dat in Duitsland alles goed geregeld is en iedereen dat weet. Mensen gaan ruim op tijd over die regels praten. Een tussenregeling is in Duitsland ook een bekend begrip, het liefst in overeenstemming met de toekomstige bestemming. In Berlijn kom je schijnbaar anarchistische kunstenaars tegen die toch bijzonder goed georganiseerd zijn.

Consensus van het gezelschap is dat er iemand moet komen die zich als manager /projectontwikkelaar voor de kunstontwikkeling van dit gebied opwerpt. Wie wil deze functie gaan vervullen? De vraag is of de organisatoren van deze manifestatie dat zouden willen.

Katja Diallo (stichting Noordkaap): Dit is de eerste keer dat verschillende kunstenaars zo bij elkaar komen. Ik wil het graag nog een keer maar dan beter doen. Het hoeft niet 1 krachtig iets te worden, het zouden ook verschillende discipline's voor één jaar kunnen zijn. De toren staat nu leeg en verbrokkelt, dat is niet goed.

George Lawson: Het zal moeilijk zijn een collectief voor dit gebied verantwoordelijk te maken, dit gebied lijkt in handen van stadsontwikkeling. Dan is de vraag willen we dit gebied een culturele functie geven? Willen we daarin investeren? Wie wordt vanuit gemeente vast aanspreekpunt? Museum of theater kunnen daarin ook een rol vervullen, je moet zeker niet alles vastleggen, maar wel zo dat je dromen en woorden in daden om kunt zetten.

Er wordt gediscussieerd over de mogelijkheid het gebied en gebouwen te kraken. Tegenwicht bieden aan projectontwikkelaars is belangrijk. Kunstenaars zullen zichzelf moeten gaan organiseren, doelen moeten stellen. De organisatie van vandaag zal doorgetrokken moeten worden.

Hans Spigt (wethouder Cultuur): Dat alles eindeloos duurt bij de Gemeente is geen onwil, dat gaat nu eenmaal zo. Het is makkelijker een gesprek te voeren dan een contract te maken. Kraken lijkt me onzin. Geef aan onder welke voorwaarden men dit terrein wil gebruiken en zorg dat het succesvol wordt. Het gaat om de toekomstbestemming en de programmering van activiteiten, dit gebied moet onderdeel van de stad worden, het is nu een incident.

Debat III, gemeentelijk beleid
Naar aanleiding van debat II volgt er een kort gesprek met krakers die aangeven dat Dordt wel degelijk een krakerscultuur kent, dat men op het ogenblik erin geslaagd is in Sliedrecht met de Gemeente samen te werken aan het gebruik van een gekraakt pand voor Culturele doeleinden. In dit geval is het de gemeente Sliedrecht die zelf contact heeft gezocht met krakers. In Dordrecht zou de gemeente zich ook meer open kunnen opstellen tegenover krakers en samenwerking.

Hans Spigt: Kraken is niet de weg. Dat is niet de manier om afspraken te maken over programmering. De vraag is of wij in staat zijn alle activiteiten zo vorm te geven dat er een duurzame visie naar de toekomst is. De cultuursector gaat daar breed een bijdrage aan leveren. Dit jaar of volgend jaar moeten daar door de gemeente besluiten over genomen worden. Er zal geïnvesteerd moeten worden in gebouwen.

Jeroen Fransen: er gebeuren al zinnige dingen,waarom kijkt de gemeente niet naar wat er al is?

Arno de Lat (projectleider stadswerven): De gebouwen zijn uitsluitend na investeringen te gebruiken. Ik ben in het verleden wel eens te snel met toezeggingen geweest, zonder goed naar die randvoorwaarden te kijken.

Arjo Klamer (hoogleraar culturele economie, betrokken bij opzet Academia vitae): Initiatiefnemers moeten de power hebben om culturele ondernemers te interesseren om te investeren in dit gebied. De stad moet kiezen, wil je hier met bedrijven aan de slag of met cultuur. Daar moet commitment voor komen. Daar kun je als gemeente een rol in spelen anders word je weggedrukt door de commerciëlen.

Er volgt een discussie over investeren waarin de gemeente zegt zicht te hebben op de benodigde investeringen, maar daar nog geen volledige dekking voor te hebben gevonden. Voor het energiehuis zal 10 miljoen geïnvesteerd moeten worden, voor een theater aan de kop van de staart 40 miljoen, de watertoren zal 5 á 6 miljoen kosten. De vraag is in hoeverre er al deals zijn gemaakt voor dit gebied.

Hans Spigt: Er zijn al afspraken gemaakt over het gebruik en beheer van dit gebied. Onder andere met projectontwikkelaar Dura Vermeer. Zij zijn niet de enige partij. We willen zelf de regie houden. Als je als kunstenaar iets wilt in dit gebied, moet je niet tegen de gemeente aan gaan hangen, maar zelf je antwoorden zoeken. De gemeente wil niet opdraaien voor korte projecten. Er is geen ruimte om anders om te gaan met regels, een Stadswervenloket is niet nodig.

Eva de Klerk: De gemeente wil hier iets met cultuur. Kunstenaars kunnen moeilijk zelf investeren. De gemeente zou dat zelf moeten doen.Men kan bijvoorbeeld een stukje geven voor één euro aan kunstenaars die dat dan vervolgens zelf opknappen.

Ruben Maes (gespreksleider): wie denkt dat hier de komende twee jaar iets gaat gebeuren?

Jeroen Fransen: Er kan goed een restaurant hotel in de watertoren komen. Het energiehuis moet opgeknapt worden zodat de voorstelling van Hollands Diep door kan gaan, daar is al landelijke belangstelling voor. Zo kan het groeien, met wortels. Je moet ergens beginnen, aanpakken vanuit de kwaliteiten die Dordrecht heeft. Dordrecht is een eiland en heeft een eigenheid, dat moeten we uitbuiten.

Hans Spigt: Dit wordt een bruisend cultureel gebied.

Ruben Maes dankt gasten, publiek en vooral de organisatoren.

>> Tekst